1000 ngày đầu đời: tại sao bé thứ ba của tôi học nhanh hơn hẳn hai chị

Tôi có ba đứa con. Cùng một người mẹ, cùng một gia đình, cùng một cách yêu thương — nhưng khả năng tiếp thu của ba bé rất khác nhau. Bé thứ ba của tôi, khi còn học mẫu giáo, đã tự hỏi tôi mặt trời và Trái Đất cái nào lớn hơn, rồi tự giải thích lại cho tôi nghe. Con tự học đọc sách giáo khoa khi chưa được tôi dạy chữ hay đánh vần. Trước khi vào lớp 1, con đã giải được những bài toán ViOlympic cấp tỉnh của lớp 1, thậm chí một số bài lớp 2. Trong khi đó, với bé thứ nhất, tôi từng phải tốn rất nhiều công sức để con hiểu được những bài toán tương tự. Sự khác biệt này không phải vì bé thứ ba “thông minh hơn từ trong gen” — mà vì tôi đã hiểu và áp dụng đúng hơn khái niệm 1000 ngày đầu đời.

Kinh nghiệm thực chiến: ba đứa con, ba mức độ áp dụng khác nhau

Tôi không viết bài này dựa trên một khóa học lý thuyết tôi từng tham gia. Tôi viết từ chính sai lầm và bài học của bản thân qua ba lần làm mẹ.

Với bé thứ nhất, khi đó tôi còn đang chịu áp lực rất lớn ở công việc — là bác sĩ chính quy đầu tiên được tuyển thẳng vào trung tâm, tôi thường xuyên bị đồng nghiệp ganh tỵ, gây khó dễ, thậm chí bị đe dọa trả về Sở Y tế chỉ vì tôi mang thai trong lúc thực tập. Tôi tìm thấy cuốn sách “Thiên Tài và sự giáo dục từ sớm” khi vừa chăm con vừa đọc, đọc rất lâu mà vẫn chưa hết, và nhiều điểm trong sách tôi thấy khó áp dụng vào hoàn cảnh thực tế của mình. Kết quả là tôi không áp dụng được nhiều với bé đầu. Con lớn lên hiền lành, ngoan ngoãn, nhưng khá nhát và sống khép mình.

Đến bé thứ hai, tôi tìm thấy cuốn “Em phải đến Harvard học kinh tế” — cuốn sách này tôi thấy dễ áp dụng hơn nhiều. Nhưng giai đoạn đó tôi lại cực kỳ bận, vừa làm việc cơ quan vừa vận hành shop Bảo Linh Baby Max, nhiều khi 11h30-12h đêm mới được đi ngủ. Tôi chỉ có thể tranh thủ những khoảng thời gian ngắn — lúc tắm cho con, dỗ con ngủ, đưa con đi học — để vừa học vừa chơi với con. Dù vậy, bé thứ hai vẫn tiếp thu nhanh hơn hẳn chị.

Đến bé thứ ba, mọi thứ thay đổi. Bé sinh đúng thời điểm dịch Covid-19, khi cửa hàng ít khách và xã hội giãn cách, tôi được nghỉ thai sản 6 tháng trọn vẹn — lần đầu tiên tôi có đủ thời gian để áp dụng một cách có hệ thống những gì tôi đã đọc và tích lũy qua hai lần làm mẹ trước. Từ khi con mới 4 tháng tuổi, còn đang bế ngửa, tôi đã thường xuyên nói cho con về mọi vật xung quanh: “đây là cái bàn này, cái màn hình vuông này, đây là cái ghế để ngồi này, quả bóng màu đỏ này.” Kết quả là một đứa trẻ tò mò, hiếu động đến mức “phá phách” — đổ dầu ăn, nước mắm vào nhau vì thấy người lớn nấu ăn rồi bắt chước, trèo ghế lấy đồ mẹ giấu cao — nhưng phía sau sự hiếu động đó là một bộ não đang khám phá thế giới đúng cách.

Chuyên môn: hiểu cơ chế, không chỉ làm theo cảm tính

Là một bác sĩ, tôi không chỉ áp dụng các phương pháp nuôi dạy con một cách máy móc theo sách. Tôi dành rất nhiều thời gian đọc các tài liệu chuyên sâu về sinh lý của trẻ trong giai đoạn 1000 ngày đầu đời, về cơ chế hoạt động của não bộ và các cơ quan trong cơ thể trẻ ở giai đoạn này. Nền tảng y khoa giúp tôi hiểu tại sao giai đoạn này lại quan trọng đến vậy: đây là giai đoạn não bộ trẻ phát triển với tốc độ nhanh nhất trong đời, các kết nối thần kinh (synapse) hình thành với mật độ cao nhất, và mọi kích thích từ môi trường — ngôn ngữ, cảm xúc, trải nghiệm giác quan — đều đang “lập trình” cách bộ não đó sẽ xử lý thông tin trong suốt cuộc đời sau này.

Vì hiểu cơ chế, tôi không hoảng loạn khi con thứ ba liên tục phá đồ. Nhiều người xung quanh nói tôi phải đánh, phải răn đe mạnh để con “chừa”. Nhưng tôi hiểu rằng ở tuổi đó, trẻ không tư duy như người lớn — hôm nay con nghịch thứ này, được giải thích không nên nghịch, thì hôm sau con sẽ chuyển sang thứ khác để tiếp tục khám phá. Đó chính xác là cách trẻ học về thế giới ở giai đoạn này.

Thẩm quyền: được hàng trăm bà mẹ tin tưởng áp dụng theo

Tôi không chỉ áp dụng phương pháp này cho ba con của mình. Trong suốt năm năm vận hành shop Bảo Linh Baby, tôi đã liên tục đem những kiến thức tôi học được và đã tự kiểm chứng qua chính con mình để tư vấn lại cho các bà mẹ mua hàng tại shop. Rất nhiều mẹ sau đó quay lại khoe với tôi: “con em học nhanh lắm chị ạ, thông minh hơn hẳn các bạn cùng lứa tuổi.” Đây không phải một vài trường hợp ngẫu nhiên — đó là kết quả lặp lại đủ nhiều lần để tôi tin rằng nếu dạy con từ sớm và đúng cách, kết hợp sự đều đặn và một chế độ dinh dưỡng hợp lý, các bé sẽ nhanh nhạy hơn hẳn so với bạn bè cùng trang lứa.

Song song với việc tư vấn trực tiếp, suốt thời gian công tác trong ngành y tế công, tôi cũng là giảng viên các lớp tập huấn về truyền thông giáo dục sức khỏe — nghĩa là tôi có kỹ năng được đào tạo bài bản về cách truyền đạt kiến thức khoa học một cách dễ hiểu, dễ áp dụng cho người không có chuyên môn y tế. Đây chính là điều mà nhiều tài liệu nuôi dạy con trên mạng thiếu — kiến thức thì có, nhưng rời rạc, không thống nhất, khó xâu chuỗi để áp dụng vào thực tế hàng ngày.

Độ tin cậy: tôi không hứa hẹn điều tôi không chắc

Tôi sẽ không nói với bạn rằng phương pháp 1000 ngày đầu đời sẽ biến con bạn thành “thiên tài” hay đảm bảo con đạt thành tích học tập vượt trội. Tôi chưa biết chính xác các bé được tôi tư vấn sẽ phát triển ra sao trong tương lai dài hạn, và tôi luôn nói thật điều này với các mẹ. Điều tôi có thể khẳng định, dựa trên trải nghiệm thực tế qua ba con của chính mình và nhiều năm tư vấn cho khách hàng, là: dạy con từ sớm và đúng cách giúp trẻ tiếp thu nhanh nhạy hơn so với bạn bè cùng tuổi — đó là một quan sát có cơ sở thực chứng, không phải một lời hứa marketing.

Tôi cũng không kỳ vọng thành tích từ ba con của mình. Tôi luôn mong các con đạt kết quả tốt mà không phải quá vất vả, và tôi không muốn các con dành quá nhiều thời gian cho học thêm thay vì được trải nghiệm tuổi thơ vui vẻ. Tôi tin rằng kết quả học tập không đến từ việc học thêm, mà đến từ khả năng tư duy được đầu tư đúng cách trong những năm đầu đời.

Ba nguyên tắc thực hành ngay từ hôm nay

Một, nói chuyện với con về mọi thứ xung quanh từ rất sớm, ngay từ khi con còn bế ngửa. Không cần dạy chữ, dạy số sớm — chỉ cần mô tả thế giới: đây là cái gì, màu gì, dùng để làm gì. Đây chính là cách tôi áp dụng với bé thứ ba từ khi con mới 4 tháng tuổi.

Hai, đừng trừng phạt sự tò mò, hãy kiên trì giải thích. Khi trẻ nghịch phá, đó thường là biểu hiện của một bộ não đang khám phá thế giới, không phải là “hư”. Giải thích nhiều lần, kiên nhẫn, thay vì la mắng hay đánh đòn, sẽ giúp trẻ vừa an toàn vừa không bị kìm hãm sự tò mò tự nhiên.

Ba, tranh thủ mọi khoảng thời gian nhỏ, không cần phải có “thời gian vàng” hoàn hảo. Tôi đã áp dụng phương pháp này ngay cả trong giai đoạn bận rộn nhất, tranh thủ lúc tắm cho con, dỗ con ngủ, đưa con đi học. Sự đều đặn trong những khoảnh khắc nhỏ quan trọng hơn việc chờ có một khoảng thời gian lớn lý tưởng mới bắt đầu.

Kết

1000 ngày đầu đời không phải là một công thức kỳ diệu, mà là một cánh cửa thời gian giới hạn — giai đoạn não bộ trẻ phát triển nhanh nhất và dễ tiếp nhận nhất. Tôi đã chứng kiến sự khác biệt rõ rệt giữa ba con của chính mình, tùy theo mức độ tôi hiểu và áp dụng đúng phương pháp ở từng giai đoạn. Nếu tôi có thể quay lại làm mẹ lần đầu với những gì tôi biết hôm nay, tôi sẽ áp dụng ngay từ ngày đầu tiên — và đó chính là lý do tôi muốn chia sẻ lại với những bà mẹ đang ở giai đoạn tôi từng đứng, để các bạn không phải đi đường vòng như tôi đã từng.

Bạn muốn hiểu thêm về hành trình của tôi — từ một bác sĩ chính quy đến người mẹ ba con đã áp dụng phương pháp này? Đọc thêm tại: Bác sĩ Nguyễn Thị Lý – Hành trình học tập, làm nghề và làm mẹ.